Trùng bào tử (Sporozoa) là gì ?

Các chủng bệnh truyền nhiễm hàng năm vẫn ghi nhận một số lượng vô cùng lớn các trường hợp nhiễm mới và đến nay vẫn phát triển phức tạp thách thức nhiều nỗ lực y khoa. Các loại bệnh truyền nhiễm này thường lây lan thông qua các loài động vật mang ký sinh trùng gây bệnh và truyền sang cơ thể người. Trong đó, Sporozoa là trùng bào tử có chứa một số loại ký sinh trùng gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở người.

Tìm hiểu về Sporozoa

Ngành thứ năm trong giới sinh vật Protist, hay còn được biết đến là Apicomplexa, tập hợp một số loài ký sinh trùng nội bào đơn được xác định là trùng bào tử Sporozoa hoặc Sporozoans, bởi chúng hình thành các tế bào sinh sản được gọi là bào tử. Trong đó, có nhiều sporozoans là các loài ký sinh trùng và gây bệnh như Plasmodium (P. falciparum, P. malariae, P. vivax), Toxoplasma gondii, carcini Pneumocysts carinii, Coccidian, Babesia, Cryptosporidum (C. parvum, C. muris) và Grebia.

Quá trình hình thành, vòng đời của Sporozoa

Sự phân tách tế bào Sporozoa
Sự phân tách tế bào Sporozoa

Chu kỳ sinh sản Sporozoa bao gồm cả sinh sản vô tính và thụ tinh. Giai đoạn sinh sản vô tính được gọi là schizogony (trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là sinh sản thông qua phân chia), trong đó merozoites (tế bào giống cái) được sinh ra từ các fissions hạt nhân. Giai đoạn thụ tinh được gọi là sporogony (hay sự sinh ra bào tử) và sau đó là gametogony hay sự sản sinh các tế bào sinh sản gọi là gamonts.

Mỗi cặp gamont hình thành một gamontocyst, tại đây cả hai gamonts sẽ cùng phân chia và khởi đầu cho số lượng lớn các gametes. Gametes hợp nhất theo cặp, tạo thành các hợp tử và trải qua quá trình phân chia (phân chia tế bào), sẽ hình thành các trùng bào tử mới.

Khi các trùng này xâm nhập vào các tế bào chủ mới, chu kỳ sống lại tiếp tục bắt đầu. Vòng  đời Sporozoan này tùy theo các loài và nhóm khác nhau mà sẽ có những sự khác biệt đáng kể.

Sporozoans không có phần đuôi dạng roi để di chuyển, khả năng di động ở hầu hết các loài chỉ dừng lại ở mức trôi nổi, ngoại trừ các giao tử đực trong giai đoạn thụ tinh, có một số chuyển động được ghi nhận. Tất cả các Sporozoa đều có cấu trúc tế bào gọi là phức hợp đỉnh, là nguồn gốc tên gọi của Phylum, hay Apicomplexa (apical complex). Tổ chức tế bào của Sporozoa bao gồm phức hợp đỉnh, vi tế bào, khung tế bào cấu trúc dạng ống dọc, và nang vỏ não. Cấu trúc phức hợp đỉnh cho phép Sporozoans xâm nhập vào các tế bào chủ và ký sinh tại đó.

Hình ảnh 3d cấu tạo Sporozoa
Hình ảnh 3d cấu tạo Sporozoa

Một số ảnh hưởng phổ biến của các loài Sporozoa tới sức khỏe con người

Các loài Plasmodium trong trùng bào tử Sporozoa là nguyên nhân gây bệnh sốt rét ở người và động vật. Chứng bệnh này ảnh hưởng đến khoảng 300 triệu người trên khắp thế giới, mỗi năm ước tính có khoảng một triệu trường hợp nhiễm mới. Bệnh lây lan do giống muỗi anopheles cái. Chúng truyền các bào tử Plasmodium trong tuyến nước bọt vào máu của vật chủ. Ngoài ra, còn  có thể lây lan bệnh sốt rét qua đường truyền máu bị nhiễm bệnh.

Muỗi anopheles gây bệnh sốt rét
Muỗi anopheles gây bệnh sốt rét

Các côn trùng truyền nhiễm Babesia là ve, gây ra các chứng sốt, xuất huyết mao mạch ngoại vi và thiếu máu.

Các Toxoplasma gondii ăn noãn bào trong phân mèo nhiễm bệnh chính là tác nhân gây bệnh truyền nhiễm trực tiếp sang cơ thể người. Ngoài ra, loại ký sinh trùng này cũng sống ký sinh trong cơ thể chim và các động vật có vú khác, con người có thể bị nhiễm bệnh do ăn phải thịt động vật mắc bệnh hoặc thịt chưa được nấu chín kỹ. Phụ nữ có thai nếu nhiễm bệnh có thể dẫn đến sảy thai, hoặc truyền nhiễm toxoplasmosis cho thai nhi qua đường nhau thai, dẫn đến mù lòa, chậm phát triển trí tuệ ở trẻ.

Xét nghiệm bệnh cho mèo thường xuyên và có hướng điều trị hợp lý sẽ ngăn chặn sự lây lan bệnh sang người. Thêm vào đó, hạn chế hoặc không ăn các loại thịt tái, sống, chưa được chế biến kỹ cũng làm giảm nguy cơ mắc bệnh.

Pneumocystis carinii gây viêm phổi mô kẽ tương bào khi hít phải các nang chứa trophozoites.

Cryptosporidium parvum thường lây nhiễm vào cơ thể khi tiêu hóa nước hoặc thực phẩm có chứa nang nhiễm khuẩn, dẫn đến nhiễm trùng đường ruột. Đối với các bệnh nhân mắc chứng suy giảm miễn dịch, có thể xuất hiện tiêu chảy mạn tính kèm theo sốt.

Các loài Coccidian lây nhiễm thông qua các biểu mô trên cả động vật không xương và có xương. Trong khi đó, các loài Grey thường trú ngụ trong các khoang cơ thể của động vật không xương như giun đất.

sức khỏe nhân sinh biên tập

Trùng bào tử (Sporozoa) là gì ?
5 (100%) 1 vote[s]

Viết một bình luận